Bir bayilik sözleşmesinde, bayinin asgari alım taahhüdünü yerine getirmemesi halinde cezai şart ödeneceği kararlaştırılmıştır. Sağlayıcı, bayinin taahhüdünü yerine getirmediği yıllarda herhangi bir ihtar çekmeden veya ihtirazi kayıt koymadan ürün vermeye devam etmiştir. Ancak sözleşmede 'sağlayıcının haklarını zamanında kullanmaması, bu haklardan feragat ettiği anlamına gelmez' şeklinde bir hüküm bulunmaktadır. Bu durumda sağlayıcı, geçmiş yıllara ait cezai şartı talep edebilir mi? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2023/11-503 E. sayılı kararı bu konuyu nasıl çözmüştür?

Evet, talep edebilir. Normal şartlarda, TBK m. 179/2 uyarınca ifaya ekli ceza koşulunda, alacaklının ifayı 'çekincesiz olarak kabul etmiş olması' halinde ceza koşulu talep hakkı düşer. Dolayısıyla, sağlayıcının her yıl ihtirazi kayıt koymadan mal vermeye devam etmesi, zımni bir feragat olarak yorumlanabilirdi. Ancak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2023/11-503 E., 2024/99 K. sayılı kararında da vurgulandığı gibi, sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçevesinde taraflar bu kuralın aksini kararlaştırabilirler. Somut olaydaki 'sağlayıcının haklarını zamanında kullanmaması, bu haklardan feragat ettiği anlamına gelmez' şeklindeki sözleşme hükmü, tam olarak bu amaca hizmet etmektedir. Bu hüküm, TBK m. 179/2'deki 'çekincesiz kabul' kuralını bertaraf eden ve ihtirazi kayıt koyma zorunluluğunu ortadan kaldıran özel bir anlaşmadır. Bu nedenle, sağlayıcı, bu sözleşme hükmüne dayanarak, geçmiş yıllara ait alım taahhüdü ihlallerinden kaynaklanan cezai şartları, ihtirazi kayıt koymamış olsa dahi talep edebilir. Bu durumun, davalıda 'artık ceza koşulu istenmeyeceği' yönünde haklı bir güven oluşturduğu da söylenemez, çünkü davalı bu sözleşme hükmünü bilerek ve isteyerek imzalamıştır.