5271 sayılı CMK'nın 14. maddesinin 3. fıkrası, yabancı ülkede işlenen suçlarda yetkili mahkemenin belirlenememesi durumunda, Yargıtay'ın Adalet Bakanı'nın istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın başvurusu üzerine yetkili mahkemeyi belirleyeceğini düzenlemektedir. Bu özel yetki belirleme usulünün işletilebilmesi için hangi koşulların bir arada bulunması gerekir? Bu usulün, genel yetki kurallarının (CMK m. 12-13) tükendiği durumlarda nasıl bir 'son çare' mekanizması işlevi gördüğünü açıklayınız.
CMK m. 14/3'te düzenlenen bu özel yetki belirleme usulünün işletilebilmesi için şu kümülatif (bir arada bulunması gereken) koşulların gerçekleşmesi gerekir: 1. **Suçun Yabancı Ülkede İşlenmiş Olması:** Yetki sorununa konu olan suç, Türkiye'nin egemenlik alanı dışında işlenmiş olmalıdır. 2. **Genel Yetki Kurallarının Uygulanamaması:** CMK m. 14/1'de belirtilen genel yetki kurallarının (sanığın yakalandığı yer, yerleşim yeri, en son adresi) hiçbirinin somut olayda tespit edilememesi gerekir. Yani, şüpheli veya sanık Türkiye'de yakalanmamış olmalı, Türkiye'de bilinen bir yerleşim yeri bulunmamalı ve Türkiye'de en son oturduğu bir adres de mevcut olmamalıdır. 3. **Adalet Bakanı'nın İstemi:** Yargılama sürecinin başlatılabilmesi için Adalet Bakanlığı'nın, bu konuda bir yargılama yapılmasını istemesi ve süreci tetiklemesi gerekir. Bu, genellikle devletin dış politikası ve uluslararası ilişkileriyle ilgili bir takdir yetkisini yansıtır. 4. **Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın Başvurusu:** Adalet Bakanı'nın istemi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın, yetkili mahkemenin belirlenmesi için Yargıtay'ın ilgili ceza dairesine resmi bir başvuruda bulunması gerekir. Bu usul, genel yetki kurallarının tamamen tükendiği ve failin Türkiye ile coğrafi bir bağının kurulamadığı durumlarda bir 'son çare' mekanizması olarak işlev görür. Normalde yetki, sanığın bulunduğu yere göre belirlenir. Ancak sanık Türkiye'de değilse ve hiçbir adresi de yoksa, hangi ildeki mahkemenin yetkili olacağına dair bir kriter kalmaz. Bu durumda bir 'yetki boşluğu' doğar. CMK m. 14/3, bu boşluğu doldurmak için devreye girer. Yargılama yapılmasında üstün bir kamu yararı gören Adalet Bakanlığı'nın istemiyle, Yargıtay, tüm koşulları değerlendirerek (örneğin, delillerin toplanmasındaki kolaylık, mağdurun bulunduğu yer vb.) en uygun yerdeki mahkemeyi 'yetkili mahkeme' olarak atar. Böylece, failin Türkiye'de bulunmaması nedeniyle adaletin tecellisinin engellenmesinin önüne geçilir ve yargılama süreci başlatılabilir.