Yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşı, dövizle askerlik başvurusu yapmış ve bedelin ilk taksitini ödemiştir. Ancak ikinci taksiti, son ödeme gününden 10 gün sonra, kabul edilebilir bir mazeretle (hastanede yatması gibi) ödemiştir. İdarenin, bu gecikme nedeniyle kişiyi dövizle askerlik kapsamından çıkarma işlemi hukuka uygun mudur? AYİM'in 2004/1229 K. sayılı kararındaki 'amaç ve sebep unsurları' yönünden hukuka aykırılık tespiti bu duruma nasıl uygulanabilir?

Bu durumda idarenin işlemi, AYİM'in yerleşik içtihatları ve idare hukukunun genel ilkeleri çerçevesinde hukuka aykırı kabul edilebilir. Kural olarak, taksitlerin zamanında ödenmemesi, kişiyi kapsamdan çıkarma sebebidir. Ancak, idarenin takdir yetkisini kullanırken 'ölçülülük' ve 'hakkaniyet' ilkelerine uyması gerekir. AYİM'in 2004/1229 K. sayılı kararında da belirtildiği gibi, kısa süreli ve haklı bir mazerete dayanan bir gecikme nedeniyle, kişinin o zamana kadar elde ettiği tüm hakları ortadan kaldıran bir 'kapsamdan çıkarma' işlemi, idari işlemin 'amaç' ve 'sebep' unsurları yönünden hukuka aykırı olabilir. Amaç Unsuru: Dövizle askerlik düzenlemesinin amacı, yurt dışındaki vatandaşlara bir kolaylık sağlamaktır. Küçük bir gecikme nedeniyle bu hakkı tamamen ortadan kaldırmak, kanunun bu temel amacını aşan, orantısız bir yaptırım olur. Sebep Unsuru: İşlemin sebebi, taksidin gecikmesidir. Ancak bu gecikmenin çok kısa süreli olması ve haklı bir mazerete dayanması, 'sebep' unsurunu, bu kadar ağır bir sonuç (kapsamdan çıkarma) için 'yetersiz' kılar. İdare, daha hafif bir yaptırım (gecikme faizi uygulama gibi) uygulayabilecekken en ağır yaptırımı seçmesi, ölçülülük ilkesinin ihlalidir. Bu nedenle, mahkemenin bu işlemi iptal etmesi kuvvetle muhtemeldir.