HMK m. 292/2, soy bağının tespiti için örnek vermekten kaçınan tarafa karşı hâkimin 'zor kullanılmasına' karar verebileceğini düzenlemektedir. Bu 'zor kullanma' yetkisi sınırsız mıdır? Sınırları neler olabilir?

Yargı Pusulası bilgi merkezi soru-cevap kaydı #116737

'Zor kullanma' yetkisi sınırsız değildir. Bu yetkinin sınırlarını, Anayasa'nın temel ilkeleri ve diğer kanun hükümleri çizer. Temel sınırlar şunlardır: 1. **Ölçülülük İlkesi (Anayasa m. 13):** Kullanılacak zor, amacı (örnek almak) aşacak nitelikte olamaz. Sadece örneğin alınmasını sağlayacak ölçüde ve kademeli bir zorlama uygulanabilir. 2. **İnsan Onuru ve Vücut Bütünlüğünün Korunması (Anayasa m. 17):** Zor kullanma, kişiye işkence, eziyet veya onur kırıcı muamele boyutuna varamaz. İşlem, kişinin sağlığına zarar vermeyecek şekilde, tıbbi kurallara uygun olarak ve bir sağlık personeli tarafından gerçekleştirilmelidir. 3. **Amacın Dışına Çıkmama:** Zor kullanma, sadece kan veya doku örneği alma amacıyla sınırlıdır. Kişiyi cezalandırma veya başka bir amaca yönelik kullanılamaz. Uygulamada bu, genellikle kişinin rızası olmaksızın, adli kolluk (polis/jandarma) yardımıyla bir sağlık kuruluşuna götürülmesi ve burada bir doktor veya hemşire tarafından kan veya sürüntü örneği alınması şeklinde gerçekleşir. Bu süreçte orantısız fiziksel şiddet uygulanması hukuka aykırı olacaktır. (Bkz: HMK m. 292/2; Anayasa m. 13, 17)