TMK m. 652 uyarınca sağ kalan eşin aile konutu ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet, intifa veya oturma hakkı talep etmesi durumunda, bu hakların 'peşin sermaye değeri' nasıl hesaplanır ve bu değerin miras payını aşması halinde mahkeme nasıl bir yol izlemelidir?

Sağ kalan eşin TMK m. 652'ye dayanarak talep ettiği mülkiyet, intifa veya oturma hakkı, bedelsiz bir hak değildir; 'miras hakkına mahsuben' verilir. Bu, özünde bir paylaşma hükmüdür. Mahkemenin izleyeceği yol şöyledir: 1) Terekenin Tespiti ve Değerlemesi: Öncelikle murisin tüm terekesi (aktif ve pasifleriyle) tespit edilir ve dava tarihine en yakın değerleri belirlenir. Bu, terekenin net değerini ortaya çıkarır. 2) Miras Payının Hesaplanması: Terekenin net değeri üzerinden, sağ kalan eşin yasal miras payı (örneğin altsoy ile birlikte mirasçı ise 1/4) oranında ne kadar bir değere hak kazandığı hesaplanır. 3) Özgülenen Hakkın Değerinin Tespiti: - Mülkiyet hakkı isteniyorsa: Aile konutunun ve ev eşyasının güncel piyasa (rayiç) değeri bilirkişilerce belirlenir. - İntifa veya Oturma Hakkı isteniyorsa: Bu haklar, hak sahibinin ölümüyle sona eren, şahsa bağlı haklardır. Bu nedenle, bu hakların 'peşin sermaye değeri' hesaplanır. Bu hesaplama, aktüerya uzmanı bilirkişiler tarafından, sağ kalan eşin kalan yaşam süresi (istatistiksel yaşam tablolarına göre) ve taşınmazın getirebileceği kira geliri (veya emsal kira bedeli) gibi veriler kullanılarak yapılır. 4) Mahsup ve Karar: Hesaplanan peşin sermaye değeri veya mülkiyet değeri, sağ kalan eşin miras payından düşülür. Eğer hakların değeri, miras payından az veya eşit ise, hak tesisi yapılır. Eğer hakların değeri miras payını aşıyorsa, mahkeme, sağ kalan eşe aradaki farkı (ivazı) diğer mirasçılara ödemesi için nakit olarak mahkeme veznesine depo etmesi yönünde bir süre verir. Bu bedel depo edildikten sonra, sağ kalan eş lehine ilgili hak (mülkiyet, intifa veya oturma) tesis edilir. (Bkz: Yargıtay 14. HD, E. 2015/11495, K. 2015/11395)