Ceza yargılamasında DNA incelemesi yapılmasına hangi merci karar verir ve bu kararın alınabilmesi için CMK m. 78 ve 79'da öngörülen 'zorunluluk' şartı ne anlama gelir? İncelenecek bulguların bilirkişiye gönderilmesi sırasında CMK m. 79/2 uyarınca uygulanması gereken 'kodlama sistemi'nin amacı nedir?

CMK m. 78 uyarınca, olay yerinde veya başkaca bir yerde bulunan ve kimden geldiği belli olmayan beden parçaları üzerinde soy bağını veya bulgunun kime ait olduğunu belirlemek için moleküler genetik (DNA) incelemesi yapılabilir. CMK m. 79'a göre, bu incelemeye karar verme yetkisi, soruşturma evresinde 'sulh ceza hakimi', kovuşturma evresinde ise 'mahkeme'ye aittir. Cumhuriyet savcısının re'sen DNA incelemesine karar verme yetkisi yoktur; hakimden talep etmesi gerekir. 'Zorunluluk' şartı, uyuşmazlığın çözümünün başka bir delille mümkün olmaması veya DNA incelemesinin maddi gerçeğe ulaşmak için kaçınılmaz olması anlamına gelir. Bu, DNA incelemesinin istisnai bir delil elde etme yöntemi olduğunu ve rutin bir işlem olarak uygulanamayacağını gösterir. CMK m. 79/2'de düzenlenen 'kodlama sistemi'nin temel amacı, kişisel verilerin gizliliğini ve korunmasını sağlamaktır. Bu hükme göre, incelenecek bulgu, bilirkişiye ilgilinin adı, soyadı, adresi gibi kimlik bilgileri bildirilmeksizin, özel bir kod numarası verilerek gönderilir. Bu sayede, incelemeyi yapan bilirkişi, kimin örnekleri üzerinde çalıştığını bilmez. Bu durum, hem incelemenin objektifliğini artırır hem de CMK m. 80'de belirtilen DNA verilerinin gizliliği ilkesine hizmet eder. İncelenen kişinin kimlik bilgileri ile DNA profili arasındaki bağlantı sadece soruşturmayı yürüten makamdaki kayıt sisteminde tutulur. Bu, Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan kişisel verilerin korunması hakkının bir gereğidir.