5237 Sayılı TCK'nın 31. maddesi uyarınca, 12-15 yaş grubundaki bir çocuğun ceza sorumluluğunun tespitinde, 'işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama' ve 'davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişmiş olup olmadığı' nasıl araştırılır? Bu araştırmayı yapmak zorunlu mudur? (kadimhukuk.com.tr/makale/turk-ceza-hukuku-akil-hastaligi-tck-32-m/ - Atıf yapılan makaleden genel bilgi)

Evet, bu araştırma zorunludur. TCK m. 31/2, bu yaş grubundaki (fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olan) çocuklar için ceza sorumluluğunun varlığını, bu iki yeteneğin tespiti şartına bağlamıştır. Mahkeme, bu tespiti re'sen yapmak zorundadır. Araştırma genellikle, çocuk psikolojisi ve psikiyatrisi alanında uzman kişilerden (pedagog, psikolog, çocuk psikiyatristi) oluşan bir bilirkişi heyetinden 'sosyal inceleme raporu' alınması suretiyle yapılır. Bu raporda, çocuğun zeka düzeyi, sosyal ve kültürel çevresi, aile yapısı, eğitimi ve olaya özgü olarak işlediği fiilin (örneğin hırsızlığın) yanlış ve hukuka aykırı olduğunu anlayabilecek ve bu anlayışa göre davranabilecek olgunlukta olup olmadığı değerlendirilir. Mahkeme, bu rapora göre çocuğun kusur yeteneğinin olup olmadığına karar verir. Eğer bu yeteneklerin gelişmediği tespit edilirse çocuğa ceza verilmez, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır. (TCK m. 31/2)