Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2017/7476 K. sayılı kararında, Bölge Adliye Mahkemesi'nin istinaf incelemesini 'hukukilik denetimi bakımından istinaf sebepleri ile bağlı olmadığı' belirtilmiştir. HMK m. 355'in ilk cümlesi olan 'İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır.' hükmü ile bu durum nasıl bağdaşmaktadır? Bu iki ilke arasındaki dengeyi ve BAM'ın 'kamu düzenini re'sen gözetme' yükümlülüğünün bu dengedeki rolünü açıklayınız.
Bu iki durum arasında bir çelişki değil, birbirini tamamlayan ve dengeleyen bir ilişki vardır. HMK m. 355, istinaf denetiminin kapsamını iki katmanlı olarak düzenler: 1) Tarafların İstemleriyle Sınırlılık (Vakıa Denetimi): Maddenin ilk cümlesi olan 'İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır' hükmü, kural olarak Bölge Adliye Mahkemesi'nin (BAM) 'maddi vakıa' denetiminin sınırını çizer. Yani BAM, tarafların istinaf dilekçelerinde ileri sürmedikleri bir delili veya maddi vakıayı kendiliğinden inceleyip kararı bu nedenle bozamaz. Bu, 'taleple bağlılık' (HMK m. 26) ilkesinin istinaf aşamasındaki bir yansımasıdır. 2) Kamu Düzeni Yönünden Re'sen Denetim (Hukukilik Denetimi): Maddenin ikinci cümlesi olan 'Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir' hükmü ise, BAM'ın 'hukukilik denetimi' açısından taleple bağlı olmadığına işaret eder. Yargıtay'ın kararında belirttiği 'hukukilik denetimi bakımından istinaf sebepleri ile bağlı olmama' ifadesi, özellikle bu ikinci cümleye dayanır. BAM, taraflar ileri sürmese bile, davanın temelini sarsan ağır usul hatalarını veya maddi hukukun emredici hükümlerine aykırılıkları (örneğin, görev, kesin hüküm, hak düşürücü süre, yargı yolunun yanlışlığı gibi) kendiliğinden tespit edip kararı bozmakla yükümlüdür. Bu iki ilke arasındaki denge, BAM'ın rolüyle ilgilidir. BAM, hem ikinci bir 'olay mahkemesi' (vakıa denetimi yapar) hem de bir 'hukuk mahkemesi'dir (hukukilik denetimi yapar). Tarafların iddialarıyla sınırlı olarak vakıaları yeniden değerlendirir, ancak tüm yargılamanın hukukun temel direklerine uygun olup olmadığını re'sen denetler. Kamu düzenini gözetme yükümlülüğü, taleple bağlılık kuralının en önemli istisnası ve dengeleyici unsurudur.