Avukatlık Kanunu'na göre bir avukatın, birinci derece yakınları hariç, 'ücretsiz' olarak iş veya danışmanlık yapması neden yasaktır? Bu yasağın temelinde yatan mesleki ve kamusal ilkeler nelerdir? 'Gönüllü avukatlık' kavramının, bu yasak karşısındaki yerini, özellikle CMK Müdafiliği ve Adli Yardım uygulamaları çerçevesinde açıklayınız.

Avukatın ücretsiz iş yapma yasağının temelinde yatan mesleki ve kamusal ilkeler şunlardır: 1) Mesleğin Saygınlığının Korunması: Avukatlık, bir kamu hizmeti olmasının yanı sıra, bir serbest meslektir. Avukatın geçimini bu meslekten sağladığı gerçeği, mesleğin ekonomik değerini ve saygınlığını korumayı gerektirir. Ücretsiz iş yapmanın yaygınlaşması, mesleğin değerini düşürebilir. 2) Haksız Rekabetin Önlenmesi: Bir avukatın sürekli olarak ücretsiz iş yapması, diğer meslektaşları aleyhine bir haksız rekabet ortamı yaratır. Bu, mesleki dayanışmayı zedeler ve ücretle çalışan diğer avukatları ekonomik olarak zor durumda bırakabilir. 3) Vergi Hukuku Sorumluluğu: Avukatlar, yürüttükleri faaliyetler nedeniyle vergi mükellefidirler. Ücretsiz iş yapılması, vergi kaybına (KDV, gelir vergisi) yol açar ve kayıt dışı bir alan yaratır. 4) Sorumluluğun Belirlenmesi: Ücret, avukat ile müvekkil arasındaki vekalet sözleşmesinin önemli bir unsurudur. Ücretin varlığı, avukatın özen yükümlülüğünün ve olası bir hatasından doğacak sorumluluğunun sınırlarının belirlenmesinde de rol oynar. 'Gönüllü avukatlık' bu yasağın istisnasını değil, yasal çerçevesi çizilmiş özel bir uygulamasını ifade eder. CMK Müdafiliği ve Adli Yardım, bireysel bir 'ücretsiz iş yapma' durumu değildir. Bu sistemlerde avukat, 'gönüllü' olarak bu listelere kaydolur, ancak hizmetini ücretsiz yapmaz. Ücreti, müvekkil tarafından değil, devlet tarafından (Adalet Bakanlığı bütçesinden) karşılanır. Bu, savunma hakkının ve adil yargılanma hakkının bir gereği olarak, mali gücü olmayan kişilerin avukatlık hizmetinden mahrum kalmamasını sağlayan bir kamu hizmetidir. Dolayısıyla, bireysel ve keyfi olarak ücretsiz iş yapmak yasakken, devlet tarafından organize edilen ve ücreti yine devletçe ödenen bu sistemler, 'gönüllü avukatlığın' yasal ve meşru zeminini oluşturur.