Asya Saydam başvurusunda (B. No: 2018/32268), Anayasa Mahkemesi, başvurucunun pasaportunun iade edilmiş olmasının, başvuru anındaki 'mağdur' sıfatını ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir. Bu yaklaşımın temel nedeni nedir? Bir hak ihlalinin sonradan giderilmesinin, bireysel başvuru açısından mağdur sıfatına ve tazminat talebine etkisini açıklayınız.
AYM'nin bu yaklaşımının temel nedeni, bireysel başvurunun amacının sadece devam eden ihlali sona erdirmek değil, aynı zamanda gerçekleşmiş olan ihlali tespit etmek ve sonuçlarını (uğranılan zararları) ortadan kaldırmak olmasıdır. Başvurucunun pasaportu sonradan iade edilmiş olsa bile, bu iade, pasaportun hukuka aykırı olarak iptal edildiği tarihten (8/2/2017) iade edildiği tarihe (16/6/2020) kadar geçen yaklaşık 3.5 yıllık sürede yaşanan hak ihlalini ve bu ihlalin sonuçlarını telafi etmez. Başvurucu bu süre zarfında seyahat edememiş, yurt dışındaki doktora programına gidememiş ve mesleki kariyeri olumsuz etkilenmiştir. Yani, ihlal gerçekleşmiş ve sonuçlarını doğurmuştur. Bir hak ihlalinin sonradan giderilmesinin mağdur sıfatına ve tazminat talebine etkisi şöyledir: - Mağdur Sıfatı: Eğer ihlal, idari veya yargısal bir kararla hem 'tespit edilir' hem de yol açtığı bütün 'sonuçlarıyla' (maddi ve manevi zararlar da dahil olmak üzere) ortadan kaldırılırsa, kişinin mağdur sıfatı kalkar ve bireysel başvuru 'mağdur sıfatının bulunmaması' nedeniyle reddedilebilir. Ancak, sadece ihlale yol açan durumun sona erdirilmesi (pasaportun iadesi gibi), geçmişte yaşanan zararları telafi etmiyorsa, kişinin 'mağdur' sıfatı devam eder. - Tazminat Talebi: İhlalin sonradan giderilmesi, ihlal tespitiyle birlikte hükmedilebilecek tazminat talebini etkilemez. Aksine, AYM, ihlalin gerçekleştiğini tespit ettikten sonra, bu ihlalin başvurucu üzerinde yarattığı ve sonradan giderilemeyen manevi (ve varsa maddi) zararların karşılığı olarak tazminata hükmeder. Asya Saydam kararında da pasaport iade edilmiş olmasına rağmen, geçmişte yaşanan ihlal nedeniyle 13.500 TL manevi tazminata hükmedilmesi bu ilkenin bir sonucudur.