5271 sayılı CMK m. 271/2, 'İtiraz yerinde görülürse merci, aynı zamanda itiraz konusu hakkında da karar verir' demektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2012/10-534 E. sayılı kararında, bu hükmün, itiraz merciinin 'dosyanın esası hakkında da yargılamayı sonuçlandıracak' bir karar vermesi şeklinde yorumlanamayacağı belirtilmiştir. Bu içtihadın gerekçesi nedir? HAGB kararına yapılan bir itirazı kabul eden itiraz mercii, neden hükmü kendisi açıklayamaz da dosyayı ilk derece mahkemesine iade etmek zorundadır?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun bu içtihadının temel gerekçesi, 'kanun yolu denetiminin sınırları' ve 'ilk derece yargılaması ile kanun yolu yargılaması arasındaki fonksiyon ayrımıdır'. CMK m. 271/2'deki 'itiraz konusu hakkında da karar verir' ifadesi, itiraz merciinin, itirazın sebebine ilişkin konuda bir karar vermesi gerektiği anlamına gelir. Örneğin, tutuklama kararına itiraz edilmişse ve itiraz yerinde görülmüşse, itiraz mercii 'tutuklama kararının kaldırılmasına' karar verir. Bu, 'itiraz konusu' hakkında verilen bir karardır. Ancak bu hüküm, itiraz merciine ilk derece mahkemesinin yerine geçerek davanın esasını çözme veya yargılamayı sonuçlandırıcı bir hüküm kurma yetkisi vermez. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararına yapılan bir itirazı kabul eden merciin hükmü kendisinin açıklayamamasının nedenleri şunlardır: 1) Yargılamanın Doğrudanlığı (Vasıtasızlık) İlkesi: Hüküm kurmak, delillerle doğrudan temas kurmayı, sanığı dinlemeyi ve bir vicdani kanaat oluşturmayı gerektirir. İtiraz mercii ise incelemeyi kural olarak dosya üzerinden yapar. İlk derece mahkemesinin yerine geçerek, onun topladığı delillere dayanarak hüküm kurması bu ilkeye aykırı olur. 2) Kanun Yolu Hakkının Korunması: HAGB kararı açıklandığında, ortaya yeni ve temyiz veya istinafa tabi bir 'hüküm' çıkar. Eğer itiraz mercii bu hükmü açıklarsa, tarafların bu yeni hükme karşı kanun yoluna (istinaf/temyiz) başvurma hakları kısıtlanmış veya ortadan kalkmış olur. Çünkü itiraz merciinin kararları kural olarak kesindir. Dosyanın ilk derece mahkemesine iade edilmesi, mahkemenin hükmü açıklamasına ve tarafların bu hükme karşı yasal kanun yollarına başvurma haklarının korunmasına olanak tanır. Bu nedenle, YCGK, itiraz merciinin görevinin sadece HAGB kararının usul ve yasaya uygun olup olmadığını denetlemekle sınırlı olduğuna, itirazı yerinde görürse kararı kaldırıp dosyayı gereği için mahkemesine göndermesi gerektiğine karar vermiştir.