Anayasa Mahkemesi, Asya Saydam (B. No: 2018/32268) kararında, 7188 sayılı Kanunla getirilen ve pasaport iadesi için idareye yeniden başvuru imkanı tanıyan yolu neden etkili bir başvuru yolu olarak kabul etmemiştir? Bir kanun yolunun 'etkili' sayılabilmesi için AYM'nin aradığı kriterler nelerdir?

Anayasa Mahkemesi, Asya Saydam kararında 7188 sayılı Kanunla getirilen yolu şu nedenlerle etkili bir başvuru yolu olarak kabul etmemiştir: 1) İdarenin Takdir Yetkisinin Korunması: Getirilen düzenleme, belirli şartları taşıyan kişilere pasaportlarının otomatik olarak iade edilmesini sağlamıyordu. Pasaport verilip verilmeyeceği, 'kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre' idarenin takdirine bırakılıyordu. Bu, hakkın iadesi konusunda bir kesinlik ve güvence sunmuyordu. 2) Mağduriyetin Giderilmemesi: Kanun yolu, sadece geleceğe yönelik olarak pasaportun iadesini düzenliyordu. Başvurucunun, pasaportunun hukuka aykırı şekilde iptal edildiği tarihten iade edildiği tarihe kadar geçen sürede yaşadığı mağduriyetin (örneğin, kaçırılan doktora fırsatı) giderilmesine yönelik bir tazminat veya telafi mekanizması içermiyordu. 3) Yargısal Sürecin Uzaması: Bu yola başvuran ve talebi reddedilen kişinin yeniden idare mahkemesinde dava açması gerekiyordu. Bu durum, zaten uzun süren yargısal süreci daha da uzatan, ek bir idari aşama getiriyordu. Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun yolunu 'etkili' sayabilmesi için aradığı temel kriterler şunlardır: a) Erişilebilirlik: Yolun hem teoride hem de pratikte başvurucu için ulaşılabilir olması. b) İhlali Tespit ve Giderme Yetkisi: Başvurulan makamın, iddia edilen hak ihlalini tespit etme ve bu ihlali (hem sonuçları hem de zararlarıyla) ortadan kaldıracak bir karar verme yetkisine sahip olması. c) Makul Başarı Şansı Sunması: Yolun, başvurucuya ihlalin giderilmesi konusunda makul bir başarı şansı sunması, sadece teorik bir imkan olmaması. d) Makul Sürede Sonuçlanması: Başvurunun makul bir süre içinde sonuçlandırılması. Asya Saydam kararında bu kriterlerin karşılanmadığı sonucuna varılmıştır.