4857 sayılı İş Kanunu'na göre fazla çalışma ücretinin, işçinin talebi halinde 'serbest zaman' olarak kullandırılması mümkündür. Bu hakkın hukuki niteliği nedir? İşveren, işçinin serbest zaman talebini reddedebilir mi? İşçinin hak ettiği serbest zamanı hangi süre içinde ve nasıl kullanması gerekir?

Serbest zaman kullanma hakkı, İş Kanunu m. 41'de düzenlenen, işçiye tanınmış bir 'seçimlik haktır'. Bu, işçinin fazla çalışması karşılığında zamlı ücret almak yerine, dinlenme hakkını tercih edebileceği anlamına gelir. Bu hakkın hukuki niteliği, işçinin tek taraflı irade beyanıyla sonuç doğuran bir hak olmasıdır. İşveren, işçinin serbest zaman talebini reddedemez. İşçinin bu yönde bir talebi olduğunda, işveren bu izni vermekle yükümlüdür. İşçinin, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı (%50 zamlı ücrete tekabül eder) ve fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı (%25 zamlı ücrete tekabül eder) serbest zaman olarak kullanma hakkı vardır. İşçi, hak ettiği bu serbest zamanı, hakkın doğduğu tarihten itibaren 'altı ay zarfında', çalışma süreleri içinde ve en önemlisi 'ücretinde herhangi bir kesinti olmadan' kullanır. Bu sürenin kullandırılmasında işin veya işyerinin gerekleri de dikkate alınarak işveren ile işçi arasında bir anlaşma sağlanması esastır. Eğer işveren bu hakkı 6 ay içinde kullandırmazsa, işçinin bu süreye ilişkin fazla çalışma ücretini talep etme hakkı yeniden doğar.