Fazla çalışma alacaklarının hesaplanmasında Yargıtay tarafından uygulanan 'hakkaniyet indirimi'nin hukuki dayanağı ve amacı nedir? Hangi durumlarda hakkaniyet indirimi uygulanmaz? Bu indirimin uygulanmasının, davalı işveren lehine yargılama giderlerine hükmedilmemesi kuralının gerekçesini izah ediniz.

Hakkaniyet indirimi, Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş, kanunda açıkça düzenlenmeyen bir uygulamadır. Hukuki dayanağı, genel olarak TMK m. 4'teki hakkaniyet ilkesi ve dürüstlük kuralı (TMK m. 2) olarak kabul edilir. Amacı şudur: Özellikle tanık beyanları gibi takdiri delillere dayalı olarak uzun bir çalışma dönemini kapsayan fazla çalışma hesaplamalarında, bir işçinin yıllarca her hafta hiç ara vermeden, izin kullanmadan, hastalanmadan, sosyal hayata katılmadan sürekli olarak aynı yoğunlukta fazla mesai yapmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu varsayımına dayanır. Bu nedenle, hesaplanan brüt alacaktan genellikle %30 oranında bir indirim yapılarak, daha adil ve gerçekçi bir sonuca ulaşılması hedeflenir. Hakkaniyet indirimi, fazla çalışmanın varlığı ve miktarı 'yazılı delillere' veya 'işverenin kendi kayıtlarına' (örneğin, iş yerine giriş-çıkışı gösteren puantaj kayıtları, takograf kayıtları) dayalı olarak kesin bir şekilde tespit edildiğinde uygulanmaz. Çünkü bu durumda artık bir varsayıma veya takdire gerek kalmamış, fiili durum net olarak ortaya konmuştur. Davacının talebi kısmen kabul edilip hakkaniyet indirimi uygulandığında, davalı işveren teknik olarak davanın bir kısmını kazanmış sayılır. Ancak Yargıtay, bu indirimin davacının kanıtlayamadığı bir alacaktan kaynaklanmadığını, aksine kanıtlanmış bir alacağın hakimin takdiriyle indirilmesi olduğunu kabul eder. Bu nedenle, davalı işverenin kendini avukatla temsil ettirmesi durumunda dahi, hakkaniyet indirimi yapılan kısım üzerinden davalı lehine vekalet ücreti gibi yargılama giderlerine hükmedilmez. Bu, davasını ispatlamış olan işçinin bir de karşı tarafa vekalet ücreti ödemek gibi hakkaniyete aykırı bir sonuçla karşılaşmasını önlemeyi amaçlar.