İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenen menfi tespit davası hangi amaçlarla açılır ve bu davanın açılabileceği zaman dilimleri nelerdir? Dava devam ederken borcun ödenmesi durumunda davanın hukuki niteliği nasıl bir değişime uğrar?

Menfi (olumsuz) tespit davası, İİK m. 72 uyarınca, davalı (alacaklı) tarafından varlığı iddia edilen bir hukuki ilişkinin veya borcun mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti amacıyla açılır. Gerçekte borçlu olmayan bir kişinin, aleyhine icra takibi başlatılmasını önlemek veya başlatılmış bir takibi durdurmak ve borçlu olmadığının hukuken sabit hale gelmesini sağlamak için başvurduğu bir yoldur. Bu dava, icra takibinden önce, takip sırasında veya takip kesinleştikten sonra açılabilir. Dava devam ederken, davacı (borçlu) herhangi bir sebeple (örneğin ihtiyati tedbir kararı alınmadığı için) borcu icra dairesine öderse, İİK m. 72/6 gereğince menfi tespit davası kendiliğinden 'istirdat davası'na dönüşür. Mahkeme, bu durumda davaya borcun geri alınması (istirdat) talebiyle devam eder ve davacının ayrıca bir talepte bulunmasına gerek kalmaz (barandogan.av.tr/blog/borclar-hukuku/menfi-tespit-davasi-ve-istirdat-davasi-nedir-iik-72.html).