6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesinde düzenlenen 'delil sözleşmesi'nin geçerlilik şartları nelerdir? Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkansız kılan veya fevkalade güçleştiren bir delil sözleşmesi geçerli midir?

HMK m. 193'e göre bir delil sözleşmesinin geçerli olabilmesi için şu şartlar aranır: 1) Sözleşme yazılı olarak yapılmalı veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarla kurulmalıdır. 2) Sözleşme, kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delillerle de ispatını kararlaştırabileceği gibi (genişletici delil sözleşmesi), belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların sadece belirli delillerle ispatını da kabul edebilir (daraltıcı/münhasır delil sözleşmesi). 3) Sözleşmenin konusu olan hukuki ilişki veya vakıa belirli ve somut olmalıdır; genel nitelikte bir delil sözleşmesi yapılamaz. Ancak, HMK m. 193/2'ye göre, 'taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.' Bu hüküm, özellikle taraflar arasında ekonomik güç dengesizliği olan durumlarda (işçi-işveren, tüketici-satıcı, yüklenici-iş sahibi) zayıf tarafı korumayı amaçlar. Eğer bir delil sözleşmesi, bir tarafın haklılığını ispat etmesini fiilen olanaksız kılıyorsa, bu sözleşme geçersiz sayılır.