Part-time çalışan ve haftada 24 saat (günde 4 saat, 6 gün) çalışan bir işçiye, ihbar öneli içinde günde 2 saat iş arama izni verilmesinin orantısız olacağı Yargıtay tarafından kabul edilmiştir (Y9.HD 30.09.2014 T.). Bu durumda, orantılı iş arama izni süresi nasıl hesaplanmalıdır? Bu hesabın arkasındaki 'emsal işçi' ve 'orantılılık' kavramlarını açıklayınız.

Orantılı iş arama izni süresi, tam süreli emsal işçinin çalışma süresi ile kısmi süreli işçinin çalışma süresi arasındaki oran dikkate alınarak hesaplanmalıdır. Bunun arkasındaki kavramlar şunlardır: 1) Emsal İşçi: İş Kanunu m. 13'e göre, kısmi süreli işçinin hakları, işyerindeki 'emsal' tam süreli işçiye göre belirlenir. İşyerindeki normal haftalık çalışma süresi 45 saat (günde 7.5 saat) ise, emsal işçi budur. 2) Orantılılık: İş K. m. 27'deki günde 2 saatlik izin, 7.5 saatlik tam gün çalışma içindir. Bu, çalışma süresinin yaklaşık %26.6'sına denk gelir (2 / 7.5). Aynı oranı, kısmi süreli çalışan işçiye uygulamak adil bir çözüm olacaktır. Somut olaydaki hesaplama şu şekilde yapılabilir: Tam süreli işçi (7.5 saat) için 2 saat izin veriliyorsa, kısmi süreli işçi (4 saat) için ne kadar izin verilmelidir? Oran-orantı formülü: (Kısmi Süreli Çalışma Süresi / Tam Süreli Çalışma Süresi) * Tam Süreli İşçinin İzin Süresi = (4 saat / 7.5 saat) * 2 saat = 1.06 saat. Bu da yaklaşık olarak günde 1 saat veya 64 dakikaya tekabül eder. Yargıtay'ın istediği 'oranlama' bu tür bir hesaptır. Bu yöntem, İş Kanunu m. 13'teki 'ayırmı haklı kılan bir neden olmadıkça... farklı işleme tabi tutulamaz' ve 'paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri... orantılı olarak ödenir' hükümlerinin ruhuna uygun olarak, süreye bağlı hakların da orantılı bir şekilde uygulanmasını sağlar.