Mahkemenin görevli olması, HMK m.114 uyarınca bir dava şartıdır. Mahkeme, bu dava şartının yokluğunu (görevsizlik) dosya üzerinden ve davanın başında tespit ederse, HMK m.138'e dayanarak taraf teşkili sağlamadan hemen karar verebilir mi? Yargıtay'ın bu konudaki yaklaşımını açıklayınız.

Hayır, veremez. HMK m.138, mahkemeye dava şartları hakkında 'dosya üzerinden' karar verme yetkisi tanımakla birlikte, bu yetki ancak davanın 'ön inceleme aşamasına' getirilmesinden sonra kullanılabilir. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin metinde yer alan E:2016/8252 sayılı kararında bu husus ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Yargıtay'a göre, ön incelemenin yapılabilmesi için de HMK m.137 uyarınca 'dilekçelerin karşılıklı verilmesi' aşamasının tamamlanması zorunludur. Bu, dava dilekçesinin davalıya tebliği, cevap süresinin beklenmesi ve diğer dilekçelerin sunulması süreçlerini içerir. Bu süreç tamamlanmadan, davalıya savunma hakkı tanınmadan, mahkemenin 'görevsizlik' gibi bir dava şartı noksanlığına dayanarak karar vermesi, hukuki dinlenilme hakkını (HMK m.27) ihlal eder. Çünkü davalı, cevap dilekçesinde mahkemenin görevli olduğuna dair argümanlar sunabilir veya davacı, cevaba cevap dilekçesinde iddiasını değiştirerek davayı görevli mahkemenin alanına sokabilir. Bu haklar kullandırılmadan verilecek bir görevsizlik kararı, usule aykırı olacaktır.