Kolluğun şüpheli bir aracı durdurup PVSK m.4/A uyarınca kimlik sorduktan sonra, sürücünün rızasıyla aracın bagajını kontrol etmesi hukuken bir 'arama' mıdır? Bu işlemin hukuka uygunluğu için hangi şartlar gerekir? 'Görünüşte rıza'nın hukuki geçerliliğini tartışınız.

Kolluğun aracın bagajını, torpidosunu veya diğer kapalı bölümlerini kontrol etmesi, PVSK m.4/A'daki durdurma ve kimlik sorma yetkisini aşan bir 'arama' işlemidir. Bu işlem, kişinin özel hayatına ve mülkiyet hakkına bir müdahaledir. Bu nedenle, hukuka uygun olması için CMK m.116 ve 119 uyarınca usulüne uygun bir hakim kararı, savcı emri veya kolluk amiri yazılı emri gereklidir. Sürücünün 'rızası' bu gerekliliği ortadan kaldırmaz. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, kamu gücünü ve silah kullanma yetkisini haiz kolluk görevlileri karşısında, bir vatandaşın verdiği rızanın özgür iradeye dayandığı kabul edilemez. Bu durum 'görünüşte rıza' olarak nitelendirilir ve hukuki bir geçerliliği yoktur. Çünkü vatandaş, kolluğun talebine karşı çıkması halinde olumsuz sonuçlarla karşılaşacağından çekinerek rıza göstermiş olabilir. Dolayısıyla, usulüne uygun bir karar veya yazılı emir olmaksızın, sadece 'rıza'ya dayanılarak yapılan araç araması hukuka aykırıdır ve bu arama sonucu elde edilen deliller (örneğin uyuşturucu madde, silah) mahkemede hükme esas alınamaz (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 27.09.2023, E.2023/129).