Bir ceza davasında, mahkeme heyetinin başkanı ve bir üyesi, mahkumiyete esas alınan kilit tanıkların dinlendiği celselere katılmamış, bu celselere katılan hakimlerden sadece biri hükmü veren heyette yer almıştır. Bu durumun 'doğrudan doğruyalık' (delillerle doğrudan temas) ilkesi açısından yarattığı sakıncayı, Anayasa Mahkemesi'nin Erdal Sonduk (2020/23093) kararı ışığında analiz ediniz. Derece mahkemesi bu sakıncayı gidermek için hangi telafi edici mekanizmaları kullanmalıdır?

Cevap: Bu durum, CMK m. 217'de ifadesini bulan ve adil yargılanma hakkının (Anayasa m.36, AİHS m.6) temel unsurlarından olan 'doğrudan doğruyalık' ilkesini ihlal etme potansiyeli taşır. Bu ilke, hükmü verecek olan hâkimin, delillerle (özellikle tanık beyanları gibi sübjektif delillerle) bizzat ve aracısız temas etmesini gerektirir. AYM'nin Erdal Sonduk kararında belirttiği gibi, mahkumiyet kararında belirleyici olan tanıkların dinlendiği celselere katılmayan hâkimlerin, sadece duruşma tutanaklarını okuyarak tanığın güvenilirliği (ses tonu, tavrı, tereddütleri vb.) hakkında sağlıklı bir kanaat oluşturması mümkün değildir. Bu sakıncayı gidermek için derece mahkemesi şu mekanizmaları kullanmalıdır: 1) En etkili yol, beyanlarının güvenilirliği tartışmalı olan ve mahkumiyette belirleyici rol oynayan tanıkların, hükmü verecek olan yeni heyet huzurunda yeniden dinlenmesidir. 2) Eğer tanıkların yeniden dinlenmesi (ölüm, hastalık, ulaşılamama gibi) objektif nedenlerle imkânsız veya aşırı derecede zorsa, mahkemenin bu durumu gerekçelendirmesi ve savunma haklarını dengeleyecek ek güvenceler (örneğin, önceki ifadenin video kaydının izlenmesi, tanığın yokluğunun yarattığı dezavantajı telafi edecek şekilde diğer delillerin çok daha titiz değerlendirilmesi) sağlaması gerekir. AYM'nin kararında vurgulandığı gibi, bu tedbirler alınmadan, sadece tutanaklara dayalı olarak mahkumiyet hükmü kurulması adil yargılanma hakkını ihlal eder. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/hakimin-delile-temas-mecburiyeti-ve-aymnin-ilk-ihlal-karari)